Yapay zeka teknolojilerinin gelişimi ve kullanımı konusunda dikkat edilmesi gereken ahlaki unsurlar mevcuttur. Bu unsurlar insan onurunu, mahremiyetini ve güvenliğini korumayı amaçlamaktadır ve “Yapay Zeka Etiği” adıyla anılır. Çeşitli kurum ve kuruluşlarca yayınlanmış yapay zeka etik beyanlarına bakıldığında anlaşılıyor ki yapay zeka teknolojilerinin; nesnellik, eşitlik ve kapsayıcılık, sürdürülebilirlik, şeffaflık, mahremiyet, özerklik gibi özellikleri sağlaması beklenir.
Hızla gelişen yapay zeka sektöründe devasa hacimde veri yer almaktadır. Bu verilerin kullanıcılara karşı art niyetle kullanılmaması, veri güvenliği ve gizliliğinin sağlanması gerekmektedir. Yapay zeka teknolojilerinin insan merkezli olması; herhangi bir gruba ayrımcılık yapmaması ve kapsayıcı olması gerekir. Her ne kadar yapay zeka sistemlerinden teknik olarak doğru bilgi üretmesi beklense de hatalı bilgi üretme riski yüksektir ve nihai sorumluluğun kullanıcıya ait olduğu unutulmamalıdır. Dolayısıyla yapay zeka sistemlerinin geliştirmesinden kullanımına kadar tüm süreçlerinde, insan gözetimi ve etik denetimin bulunması gerekir.
Eğitimde kullanılacak yapay zeka teknolojilerinin etik değerlere uyumu, hedef kitlesinin çocuklar olması sebebiyle, daha da kritik önemdedir. Milli Eğitim Bakanlığı bu konuda “Yapay Zeka Etiği Tavsiyeleri” kitapçığı yayınlamıştır.[i] Ayrıca öğretmen, idareci ve ilgili paydaşların söz konusu yapay zeka uygulamalarını etik ilkeler doğrultusunda değerlendirmeleri için “Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Beyan Sistemi” platformu kurmuştur.[ii] MEB’e göre eğitimde kullanılacak yapay zeka teknolojilerinin uygun olması gereken ilkeler şunlardır; İnsan Merkezli ve Hak Temelli Yaklaşım, Eşitlik ve Kapsayıcılık, Şeffaflık ve Açıklanabilirlik, Mahremiyet, Gizlilik ve Veri Yönetişimi, Güvenilirlik, Emniyet ve Teknik Sağlamlık, Hesap Verebilirlik ve İnsan Denetimi, Eğitsel Değer ve Nitelikli Katkı, Millî ve Manevi Değerlere Uyum.
Yapay zeka eğitimde giderek artan bir yere sahiptir. Bu nedenle UNESCO 2019 yılında eğitim ve yapay zeka üzerine ilk küresel tavsiye belgesi olan Pekin Mutabakatı’nı yayımladı.[iii] 2021 yılında ise politikacıların eğitimde yapay zekayı nasıl kullanabilecekleri ve olası risklerle nasıl baş edebileceklerine dair “Yapay Zeka ve Eğitim: Politika Yapıcılar İçin Rehber” adlı belgeyi yayımladı.[iv] Ardından, yapay zeka sistemlerinin etik kullanımı için standart belirlemeyi amaçladığı “Yapay Zeka Etiği Tavsiye Kararı” belgesini yayımladı.[v] Benzer şekilde UNICEF de yapay zekanın sahip olması gereken özelliklere odaklanmıştır. 2025 yılında, özellikle çocuk hakları açısından önerilerde bulunduğu, “Yapay Zeka ve Çocuklar Üzerine Rehberlik 3.0” belgesini yayımladı.[vi] Bu belgede, yapay zeka sistemlerinin çocukların kullanımına uygunluğu için hükümetlere ve geliştiricilerin yapması gerekenlerden bahsedilmiştir. Hükümetler yasal düzenlemelerle denetim sağlamalı ve çocuğun üstün yararı gözetilmelidir. Bu kapsamda veri gizliliği sağlanmalı, yapay zeka kaynaklı suçlar önlenmeli ve geliştirici şirketlerin çocuk haklarına uygun davranması gerekmektedir. Ayrıca çocukların ve eğitimcilerin yapay zeka okuryazarlığı desteklenmelidir. Çocuklara net bir biçimde yapay zekayla etkileşimde oldukları anlatılarak, çocukların yapay zeka sistemleri tarafından manipüle edilmeleri engellenmelidir.
Sonuç olarak, büyükten küçüğe her yaştan ve sosyal gruptan insanın kullandığı yapay zeka sistemlerinin insan onurunu zedelememesi ve yaşam refahını artırması için belirli etik standartlara sahip olması elzemdir. Yapay zeka politikaları, bu konu üzerine yapılan çalışmalar ve yayınlar dikkate alınarak, revize edilmelidir. Hızla büyüyen yapay zeka sektörü, kullanıcıları bir ürün olarak değerlendirmek yerine bir birey olduğunu tekrar hatırlamalı ve bireylerin hak ve hürriyetlerini, yapay zeka etiğine uygun davranarak, korumalıdır. Böylelikle yapay zeka etiği söz konusu sistemleri sürdürülebilir kılacaktır.
[i]https://www.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2025_10/25104431_yapay_zeka_etigi_tavsiyeleri_22102025_webformati.pdf
[ii] https://yazek.meb.gov.tr/
[iii] https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000368303/PDF/368303qaa.pdf.multi
[iv]https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000376709/PDF/376709eng.pdf.multi
[v] https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000381137/PDF/381137eng.pdf.multi
[vi] https://www.unicef.org/innocenti/media/11991/file/UNICEF-Innocenti-Guidance-on-AI-and-Children-3-2025.pdf