Günümüzde pek çok alanda kullanılan yapay zekâ hayatı pratikleştirmekle sınırlı kalmıyor,
insanların düşünme biçimini, kararlarını ve duygusal dünyalarını da değişime uğratıyor.
Yapılan araştırmalar, bu teknolojilerin insan psikolojisi üzerinde hem olumlu hem de
olumsuz etkileri olduğunu gösteriyor.
DİJİTAL ZİHİNSEL TEMBELLİK: YAPAY ZEKANIN BİREYLER ÜZERİNDEKİ ETKİSİ
Gerlich’in (2025) yaptığı araştırmaya göre yapay zekayı sık kullanan insanlarda düşünsel
tembellik artıyor. Bireyler düşünme sürecini yapay zekaya devrettikçe kendi zihinsel
süreçlerini daha az kullanıyorlar. Bu durum “bilişsel dışa yükleme (cognitive offloading)”
olarak adlandırılıyor. Böylece zamanla bireylerin analiz yeteneği, problem çözme becerisi ve
karar verme kapasitesi zayıflıyor.
Yapılan bu araştırmada yapay zekanın insan hafızası üzerine de etkileri olduğu belirtiliyor.
İnsanlar bilgiyi hatırlamak yerine, bilgiye nereden ulaşacağını hatırlıyor. Bu durum “Google
etkisi” olarak tanımlanıyor. Sürekli bildirimler ve Al destekli platformlar dikkat süresini
parçalayarak yüzeysel düşünmeye yol açıyor.
Ayrıca insanların yapay zekaya aşırı güvenmesi bazı olumsuz sonuçlar doğuruyor. Bu durum insanların kendi kararlarından şüphe duymasına neden oluyor ve zihinsel dayanıklılığı azaltıyor. Bunun sonucunda insanlar özgüvensiz, yapay zekaya bağımlı ve karar vermekten korkar bir hale geliyor. Eğitimde yapay zekânın bilinçsiz kullanımı, öğrencilerin bu sistemlere bağımlı hale gelmesine ve eleştirel düşünme becerileri zayıf bireyler olarak yetişmesine neden oluyor. Eğitim seviyesi yükseldikçe bu olumsuz etki
azalıyor.
YAPAY ZEKANIN TOPLUM ÜZERİNE ETKİLERİ
Artık herkesin erişebildiği ve aktif olarak kullanabildiği yapay zekâ sistemlerinin, toplumu
gelecek dönemde nasıl etkileyeceği merak konusu olmaya devam ediyor. Bu konuda yapılan
çalışmalardan biri olan Tai’nin (2020) araştırmasına göre yapay zekânın toplum üzerinde
hem olumlu hem de olumsuz sonuçları bulunuyor.
Araştırmaya göre yapay zekanın olumsuz yönleri arasında insanların giderek tembelleşmesi ve
yüz yüze iletişimin azalmasıyla sosyal bağların zarar görmesi yer alıyor. Bunun yanı sıra
otomasyonun yaygınlaşması işsizlik oranlarını artırabilirken gelir dağılımlarındaki
eşitsizlikleri de derinleştirebileceği öngörülüyor. Kontrolden çıkan yapay zekâ sistemlerinin
beklenmedik sonuçlar doğurabilmesi ve ırksal ayrımcılık gibi etik sorunlara yol açabilmesi bu
teknolojinin en dikkat çekici riskleri arasında bulunuyor. Bu durum, yapay zekânın sadece
teknolojik değil aynı zamanda etik açıdan da ciddi bir denetim gerektirdiğini ortaya koyuyor.
Bununla birlikte yapay zekâ, toplum yaşamına önemli katkılar da sunmaktadır. Hastalıklar için
hızlı ve doğru teşhis imkânı sağlaması, hassas cerrahi uygulamaları başarı oranının artması
sağlık alanındaki faydalarına örnektir. Ayrıca yapay zekâ bireylerin bilgi işleme kapasitesini
artırmakta, karmaşık problemlerin çözümünü kolaylaştırmakta ve bazı durumlarda duygusal
ve sosyal ihtiyaçların karşılanmasına yardımcı olmaktadır. Sosyal terapötik robotlar sayesinde
yaşlı ve yalnız bireylerin yaşam kalitesinin artırılması mümkün hale gelirken, insan hatasının
azalması ve uzaktan sağlık hizmetlerinin yaygınlaşması da yapay zekânın olumlu sonuçları
arasında yer almaktadır.
Kısaca, yapay zekâ biz insanları sandığımızdan çok daha fazla etkilemektedir. Yapılan
araştırmalarda da görüldüğü üzere yapay zekânın bilinçsiz kullanımı, ağır psikolojik ve
toplumsal sonuçlara yol açabilmektedir. Bu nedenle toplumun her kesiminin yapay zekâ
konusunda bilinçlendirilmesi büyük önem taşımaktadır. Ayrıca etik alanında daha kapsamlı
çalışmalar yapılması, bireylerin yapay zekâyı güvenli ve sağlıklı bir şekilde kullanabilmesi
için gerekli bir adım olarak görülmektedir.
KAYNAKÇA
1.Gerlich, M. (2025). AI tools in society: Impacts on cognitive offloading and the future of critical thinking. Societies, 15(1), 6. https://doi.org/10.3390/soc15010006
2.İlkşenol, İ. (t.y.). Yapay zekânın insan psikolojisi üzerine etkisi. https://ilksenol.org.tr/yapay-zekanin-insan-psikolojisi-uzerine-etkisi/
3.İlkşenol, İ. (t.y.). Yapay zekânın insan psikolojisi üzerine etkisi. https://ilksenol.org.tr/yapay-zekanin-insan-psikolojisi-uzerine-etkisi/
4.Psychology Times Türkiye. (t.y.). Yapay zekâ ile yaşamak: İnsan psikolojisi üzerindeki derin etkiler. https://psychologytimes.com.tr/yapay-zeka-ile-yasamak-insan-psikolojisi-uzerindeki-derin-etkiler/
5.Tai, M. C.-T. (2020). The impact of artificial intelligence on human society and bioethics. Tzu Chi Medical Journal, 32(4), 339–343. https://doi.org/10.4103/tcmj.tcmj_71_20