Öğretmenler yapay zekanın eğitimdeki potansiyelinin farkında. Eğitim faaliyeti öncesinde ve sonunda yapay zekayı kullanan öğretmenler zamandan ve emekten tasarruf ediyor. Peki ya öğretmen adayları kariyerlerinde yapay zekayı kullanmaya hazır mı? Üstelik eğitimin niteliğini yapay zekayı kullanarak artırma imkanları mevcut.
Yapay zeka uzun süredir hayatımızda, popülerleşip gündelik yaşantımızda yoğun kullanılmaya başlanması üretken yapay zekanın ortaya çıkışıyla başladı. Üretken yapay zeka; makine öğrenmesi kullanarak mevcut verileri analiz edip bunlara benzer yeni veriler üreten yapay zeka modelidir. Kullanıcılar üretken yapay zekayla kolaylıkla metin, görsel ve video üretebiliyor. Gerek iş gerekse kişisel yaşamlarında bu teknolojiden faydalanıyorlar. Eskiden zahmetli ve yoğun dikkat gerektiren işlemleri artık yapay zekaya yaptırıyorlar. Üretken yapay zeka iş yükünü hafifletti, kullanıcılara ise sadece çıktıların doğruluğunun kontrolü kaldı.
Öğretmen adayları derslerinde yapay zekayı etkili kullanmayı öğrenirlerse; ders planlarını, ders içeriklerini kısa sürede daha kapsayıcı biçimde hazırlayabilir. Ölçme ve değerlendirme işlemlerini objektif olarak gerçekleştirebilirler. İhtiyaç duyan öğrencilerine müfredatı, seviyelerine göre, düzenleyerek onlar için bireyselleştirilmiş öğrenme gerçekleştirebilir. Öğretmen adayları MEB’in 2024’de yayınladığı “Eğitimde Kullanılan Yapay Zeka Araçları Öğretmen El Kitabı” adlı belgeden yararlanabilir.[i] Bu kaynakta kullanabilecekleri yapay zeka araçları branşlarına göre listelenmiş ve tanıtılmıştır. İhtiyaç duydukları ders içeriklerini buradaki yapay zeka araçlarıyla kısa süre içerisinde zahmetsizce oluşturabilirler.
Veri gizliliği ve güvenliği, etik normlara uygunluk, teknoloji bağımlılığı, telif hakları, çocukların (0-12 yaş) kullanımına uygunluğu yapay zeka da çözüme ulaşamamış problemlerin başında gelmektedir. Yapay zekanın bilinçsiz kullanımı çeşitli risklere yol açmaktadır. UNICEF yapay zeka sistemlerinin önyargılı olduğunu ve şeffaf olmadığını söylemektedir.[ii] Bu durum üretken yapay zeka kullanımın mevut risklerini daha da ciddileştirmektedir.
Öğretmen adayları üretken yapay zekanın olası tehditlerinden öğrencilerini korumak için bilinçlenmelidir. Bunun için de öncelikle kendisi bilinçli bir kullanıcı olmalıdır. MEB, bünyesindeki öğretmenlere yönelik yapay zeka destekli teknolojilerin etkili biçimde kullanılması konusunda hizmet içi eğitim planlamaktadır.[iii] Yapay zekanın bilgileri dejenere edebileceği ve kısıtlayabileceği gerçeğini her zaman akılda tutulmalıdır. Yapay zekadan elde edilen içerikler pedagojik uygunluk açısından kontrol edilmelidir. Kullanılacak yapay zeka destekli araçların güvenirliği ve etik değerlere uygunluğu belirlenen standartları karşılayabilecek düzeyde olmalıdır.
Öğretmen adayları yapay zekayı ders kaynağı üretmede, sınav puanlanması ve değerlendirilmesinde, ders planı tasarlamada kullanabilir. Özellikle zahmetli ve uzun zaman alan ders planı hazırlama işlemini yapay zeka araçlarıyla gerçekleştirmek öğretmen adayları için zaman ve enerji tasarrufu demektir. Ders planlarını öğrencilerinin ilgi alanlarıyla zenginleştirebilme imkanı bulunmaktadır. Öğrenci başarısının belirlenmesi ve öğrencinin, not verilerine dayalı, akademik gelişiminin izlenmesi daha kolay yapılabilmektedir. Öğretmenler eğitim faaliyeti öncesinde içerik hazırlığında ve eğitim faaliyeti sonunda öğrenme çıktılarının değerlendirilmesinde yapay zekayı kullanarak önemli kazanımlar elde edebilmektedir. Yapay zekanın öğrenme üzerinde olumlu etkili gözlense de bu gözlemler sınırlıdır ve yapay zekanın öğrenmede anlamlı bir fark yaratıp yaratmadığı henüz kesinleşmemiştir. Öğretmen adayları yapay zekayı eğitimde bir amaç olarak değil araç olarak kullanmaya odaklanmalı ve bu yönde kendilerini geliştirmelidir. Bu amaçla UNESCO’nun öğretmenlerin yapay zekayı etkili ve sorumlu şekilde kullanmalarına yardımcı olmak için yayınladığı ‘Öğretmenler için Yapay Zeka Yeterlilik Çerçevesi’ belgesi yol gösterici olacaktır.[iv] WEF’e göre içinde bulunduğumuz yıllar kritik öneme sahiptir; yapay zeka altyapısına ve öğretmen eğitimine yatırım yapılması gerekmektedir.[v]
Öğretmen adayları gelişen eğitim teknolojilerini yakından tanıyarak gelecek kariyerlerinde kendilerini bir adım öne taşıyabileceklerdir. Üretken yapay zeka eğitimde öğretmenin rolünü dönüştürmektedir. Dolayısıyla öğretmen adaylarının eğitimde üretken yapay zekayı etkili ve sorumlu kullanma becerisini edinmeleri son derece önemlidir. Böylece verecekleri eğitimin niteliğini artırabilirler ve öğrencilerin dersten aldığı verimi en üst seviyeye çıkarabilirler.
[i]https://yegitek.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2024_07/12172521_meb_nek_yapay_zek_araclari_12072024_web.pdf
[ii] https://www.unicef.org/innocenti/generative-ai-risks-and-opportunities-children
[iii]https://yegitek.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2025_06/17092340_egitimdeyapayzekapolitikabelgesiveeylemplani202520291.pdf
[iv]https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000391104
[v] https://www.weforum.org/stories/2025/01/how-ai-and-human-teachers-can-collaborate-to-transform-education/